Whats Aboutizm Tuzağı ve Kaçınma Taktikleri

Whataboutism Nedir? Tanım, Örnekler ve Başa Çıkma Stratejileri

Whataboutism, bir suçlamaya mantıklı yanıt vermek yerine karşı suçlama yaparak konuyu saptıran retorik bir taktiktir.

Whataboutism, bir suçlamaya mantıklı bir yanıt vermek yerine karşı suçlama yaparak dikkati orijinal konudan uzaklaştıran retorik bir taktiktir. Bu yaklaşım, genellikle "Peki ya şunun hakkında?" veya "Ya sen ne yaptın?" gibi ifadelerle kendini gösterir ve ikiyüzlülük suçlamasıyla karşı tarafı savunmasız bırakmayı hedefler.

Tanım ve Köken

Whataboutism terimi ilk olarak 1978'de The Guardian gazetesine gönderilen bir okuyucu mektubunda kullanılmıştır. Terim, "what about" ifadesi ile "-ism" ekinin birleşiminden oluşur ve Kuzey İrlanda'da 1970'lerde ortaya çıkmıştır. Soğuk Savaş döneminde Sovyet propagandası ile özdeşleşmiş, Batı'nın insan hakları eleştirilerine karşı benzer suçlamalarla yanıt vermek için kullanılmıştır.

Mantık Hatası Olarak Whataboutism

Bu taktik, tu quoque (sen de öyledir) mantık hatasının bir alt türüdür. Mantıksal açıdan sorunludur çünkü:

• Suçlayan kişinin de benzer hataları yapmış olması, orijinal suçlamanın doğru olmadığını kanıtlamaz.
• Konuyu saptırarak asıl meseleye değinilmesini engeller.
• Çifte standart ve ikiyüzlülük iddialarıyla tartışmayı geçersiz kılmaya çalışır.

Günlük Hayatta Örnekler

Whataboutism günlük tartışmalarda sıkça karşımıza çıkar:

• Eşlerden biri: "Dün gece nerede olduğun konusunda bana yalan söyledin!" → Diğer eş: "Peki sen geçen hafta arkadaşlarınla neredeydin?"
• Çalışan: "Maaşım çok düşük" → Patron: "Diğer şirketlerde çalışanlar senden daha az kazanıyor."
• Siyaset: Bir ülkenin insan hakları ihlalleri eleştirildiğinde, "Peki sizin ülkenizde ne oluyor?" diyerek karşı suçlama yapılması.

Siyasi Kullanım

Donald Trump gibi siyasetçiler, eleştirildiğinde sıkça bu taktiği kullanmıştır. Örneğin, Trump bir suçlama aldığında genellikle "Başkaları da aynı şeyi yaptı" veya "Benim yaptığım onlardan daha iyi" şeklinde yanıt vermiştir.

Whataboutism'in Tartışma Kültürüne ve İletişime Zararları

Konunun Sapması ve Odak Kaybı

Asıl eleştirilen hata, suç ya da problem unutulur. Tartışma, çözülmesi gereken orijinal konudan tamamen uzaklaşır.

Yanlışın Yanlışla Meşrulaştırılması

Başka birinin yaptığı hata veya haksızlık, mevcut hatayı doğru ya da kabul edilebilir kılmaz. Bu yaklaşım "Herkes yapıyor, o zaman ben de yapabilirim" algısı yaratarak etik standartları düşürür.

İkiyüzlülük (Tu Quoque) Tuzağı

Karşı tarafı sadece "ikiyüzlü" olmakla suçlayarak asıl sunulan argümanın geçerliliği göz ardı edilir. Bir kişinin ikiyüzlü olması, söylediği şeyin yanlış olduğu anlamına gelmez.

Çözümsüzlük ve Mantık Kilitlenmesi

Ortaya hiçbir çözüm önerisi konmaz. İki tarafın da sürekli birbirinin geçmiş hatalarını hatırlattığı, kısır ve verimsiz bir suçlama döngüsü oluşur.

Toplumsal Manipülasyon

Siyasette ve medyada kitlesel sorumluluktan kaçmak için sıkça kullanılır. Gücü elinde bulunduranlar, kendi kusurlarını gizlemek için kamuoyunun dikkatini rakiplerinin hatalarına çekmeyi başarır.

Özetle Whataboutism, mantıklı bir karşı argüman sunmak yerine konuyu manipüle etme tekniğidir.

İslami Değerlere Karşı Kullanımı

Binlerce Müslüman vakıf veya dernekten sadece bir veya iki tanesinde yaşanmış veya yaşanmış diye iftira edilmiş olan bir taciz / tecavüz olayını sekülerist kesimler onların binlerce taciz veya tecavüz olayını gündeme getirdiğinizde hemen "siz de de şu olay yok muydu?" diye öne sürmeye başlıyorlar.

Bakın sosyal medyaya özellikle X'e (eski Twitter) havluyla yakalananın haberi altına da taciz ettiği kızı öldürtenin haberi altına da öğrencisinin bacağına bakan ultrasekülerist profesörün haberinin altına da buraya hepsini yazsak Mersin'den Ankara'ya kadar yol olacak binlerce taciz / tecavüzlerinin yazılarını altına da yaptıkları ne kadar açık taciz / tecavüz varsa hepsinin altına aynı sakızı çiğneyerek "siz de de şu yok mu?" diyorlar.

Olmuş olsa bile münferit bir iki olay ile kendilerinin binlerce ahlaksızlığını örtmeye, gizlemeye, hatta Müslümanı suçlu pis kendilerini ise temiz ve dürüst göstermeye yelteniyorlar.

Whataboutism Tuzağına Karşı Etkili Stratejiler

İşte bu sebeple bu tuzağı bilip ona göre şu taktikleri uygulamak gerekiyor.

Whataboutism (konuyu saptırma safsatası) ile karşılaştığınızda tartışmanın kontrolünü kaybetmemek ve tuzağa düşmemek için uygulayabileceğiniz etkili stratejiler şunlardır:

1. Tuzağı Fark Edin ve Sakin Kalın

Karşı tarafın amacı, sizi savunmaya geçirmek veya tartışmanın eksenini kaydırarak kendi üzerindeki baskıyı hafifletmektir. Öfkelenip onların attığı yem olan "yeni konuyu" tartışmaya başladığınız an stratejileri başarıya ulaşmış olur.

2. "Konuyu Ayırma" (Separate the Issues) Yöntemi

Karşı tarafın getirdiği yeni konuyu tamamen reddetmek yerine, onun da tartışılabileceğini ama şu anki konudan bağımsız olduğunu net bir şekilde ifade edin.

Örnek Yanıt: "Gündeme getirdiğin konu da kesinlikle önemli ve ayrıca tartışabiliriz. Ancak şu an konuştuğumuz mesele [X konusu]. Önce bunu netleştirelim, ardından senin dediğin konuya geçeriz."

3. Odak Noktasını Israrla Ana Konuya Çekin (Bozuk Plak Yöntemi)

Sunulan diğer örnekleri veya kıyaslamaları göz ardı ederek doğrudan ilk sorunuza dönün. Karşı taraf konuyu her saptırdığında ana konuyu tekrar hatırlatın.

Örnek Yanıt: "Bahsettiğin şey başka bir durum. Benim sorduğum/eleştirdiğim nokta ise doğrudan [X]. Bu konuda senin görüşün nedir?"

4. İki Yanlışın Bir Doğru Etmeyeceğini Vurgulayın

Başka birinin yaptığı bir hata, mevcut hatayı haklı veya meşru kılmaz. Bu mantık hatasını doğrudan yüzlerine vurun.

Örnek Yanıt: "Onların yaptığı da yanlıştı/hataydı. Ancak başkasının yanlış yapması, buradaki durumu doğru kılmıyor. Şimdi bizim mevcut durumumuzu konuşmamız gerekiyor."

5. "Evet, Ama..." Tuzağına Düşmeyin

Karşı tarafın açtığı yeni başlığı savunmaya çalışmayın (örneğin: "Ama onlar öyle yapmadı ki!" diyerek o konuyu tartışmaya girmeyin). Bu, tartışmanın ipini tamamen karşı tarafa verir.